Silna gospodarka, słabe instytucje? O przyszłości Polski i Europy podczas Open Eyes Economy Summit w Krakowie 

Silna gospodarka, słabe instytucje? O przyszłości Polski i Europy podczas Open Eyes Economy Summit w Krakowie 

Polska gospodarka rośnie, ale czy wraz z nią rośnie siła państwa i niezależność jego obywateli? Czy możemy być coraz bogatsi, a jednocześnie coraz mniej samodzielni? I jak budować konkurencyjność w świecie kurczących się zasobów, rosnącej niepewności i technologii, które zmieniają reguły życia społecznego? O tych zależnościach będą rozmawiać uczestniczki i uczestnicy 11. Open Eyes Economy Summit, który odbędzie się 17–18 listopada w Centrum Kongresowym ICE Kraków oraz online. Wśród zapowiedzianych gości są m.in. Swiatłana Cichanouska, Mark Leonard, Jan-Werner Müller, Aleksandra Karasińska, Ireneusz Fąfara, Michał Bolesławski, Robert Makłowicz i Janina Bąk. Podczas kongresu poznamy także wyniki V edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski. 

Tegoroczny Open Eyes Economy Summit odbędzie się pod hasłem „Biznes a demokracja”. Kondycja instytucji publicznych wpływa na warunki prowadzenia biznesu, decyzje największych przedsiębiorstw wykraczają konsekwencjami daleko poza gospodarkę, a rozwój technologii zmienia sposób, w jaki korzystamy z praw obywatelskich i podejmujemy codzienne decyzje. Choć o tych sprawach często rozmawia się osobno, trudno dziś zrozumieć jedną bez pozostałych. 

Właśnie takie powiązania będą punktem wyjścia do dwudniowych debat w Krakowie. Przy jednym stole spotkają się osoby reprezentujące biznes, administrację, naukę, organizacje społeczne i kulturę. Nie zawsze zgodne co do diagnoz i proponowanych rozwiązań, ale mierzące się z problemami, które coraz trudniej rozpatrywać wyłącznie z perspektywy jednej dziedziny. 

Polska pod lupą. Co mówią o nas instytucje i gospodarka? 

Wzrost PKB nie pokazuje pełnego obrazu kondycji państwa. Nie mówi wszystkiego o przewidywalności prawa, jakości instytucji publicznych czy zdolności gospodarki do radzenia sobie z kryzysami. Tymczasem od tych czynników zależą zarówno decyzje inwestorów, jak i bezpieczeństwo ekonomiczne obywateli. 

Od spojrzenia na kondycję polskiego państwa rozpocznie się tegoroczny kongres. Mariusz Haładyj, prezes Najwyższej Izby Kontroli, przedstawi obraz Polski wyłaniający się z raportów NIK, a Sławomir Dudek, przewodniczący Rady Fiskalnej, podejmie temat bezpieczeństwa finansowego kraju. Do dyskusji o współczesnej demokracji włączy się Jan-Werner Müller z Princeton University, badacz populizmu i systemów demokratycznych. 

O tym, czego dowiedzieliśmy się o polskim państwie w 2026 roku, porozmawiają politolodzy Antoni Dudek i Jarosław Flis. Z kolei Marek Belka, były premier i były prezes Narodowego Banku Polskiego, postawi pytanie, czy Polskę stać na pozostawanie poza strefą euro. 

Szerszy obraz sytuacji kraju przyniesie prezentacja V edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski, przygotowywanego przez zespół ekspertek i ekspertów pod kierownictwem Jerzego Hausnera. Opracowanie pozwala ocenić kondycję państwa nie tylko na podstawie wyników gospodarczych, lecz także jakości instytucji, praworządności i stabilności finansów publicznych. Tegoroczna edycja rozszerzy międzynarodową perspektywę badania o Finlandię i Szwecję. Jak na ich tle wypada Polska? Odpowiedź przyniosą wyniki zaprezentowane w Krakowie. 

Znaczenie wiarygodności w gospodarce dobrze ilustrują również badania tegorocznych laureatów Nagrody Nobla z ekonomii. 

– W tym roku Nagrodę Nobla z ekonomii otrzymali Robert Hall i Michael Woodford. Ich prace pokazują, jak ważna jest wiarygodność ekonomiczna. Wykazują oni, że deklaracje mało wiarygodnego banku centralnego są jedynie pustymi komunikatami prasowymi. Natomiast zapowiedzi wiarygodnego banku centralnego same stają się skutecznym narzędziem polityki – dla osiągnięcia pozytywnego efektu często nie trzeba nawet dokonywać zmian w wysokości stóp procentowych. Na tej logice opiera się też nasz Indeks Wiarygodności Ekonomicznej: wiarygodność nie jest miękkim dodatkiem do twardej ekonomii, tylko realnym zasobem, który obniża koszty stabilizowania gospodarki – podkreśla Bartłomiej Biga, ekonomista z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, członek zespołu opracowującego Indeks Wiarygodności Ekonomicznej Polski. 

Od kondycji państwa trudno oddzielić pytania o przyszłość przedsiębiorstw. Michał Bolesławski, prezes ING Banku Śląskiego, i Ireneusz Fąfara, prezes Orlenu, zastanowią się, czego może zabraknąć polskiej gospodarce i jak utrzymać jej konkurencyjność w świecie kurczących się zasobów. 

Podczas sesji „Mnożnik narodowy: Local content jako fundament suwerenności i stabilności finansowej” rozmowa skoncentruje się na roli krajowych przedsiębiorstw i dostawców w budowaniu odporności gospodarczej. Obok Ireneusza Fąfary wezmą w niej udział m.in. Bogdan Benczak, prezes PZU, oraz Dariusz Lubera, prezes PGE Polskiej Grupy Energetycznej. 

Możemy być coraz bogatsi, a jednocześnie coraz mniej samodzielni 

Wyższe dochody, większy dostęp do dóbr i coraz wygodniejsze usługi nie muszą oznaczać większej kontroli nad własnym życiem. Korzystamy z technologii, które ułatwiają codzienne decyzje, ale jednocześnie możemy coraz silniej uzależniać się od platform i dostawców ustalających reguły korzystania z tych usług. Podobne zależności dotyczą przedsiębiorstw i organizacji, których możliwości działania bywają ograniczane przez silniejszych uczestników rynku, dostęp do zasobów czy narzucone modele współpracy. 

Na tym polega jeden z paradoksów współczesnej gospodarki: rosnąca zamożność nie gwarantuje samodzielności ekonomicznej. Nie wystarczy dysponować środkami, żeby móc swobodnie wyznaczać cele i decydować o sposobach ich realizacji. Znaczenie ma również to, od kogo jesteśmy zależni, jakie mamy alternatywy i czy zachowujemy rzeczywisty wpływ na podejmowane decyzje. 

Temu zagadnieniu poświęcona będzie sesja „Wolność zaczyna się od samodzielności”. Irena Herbst, prezeska Fundacji Centrum Partnerstwa Publiczno-Prywatnego, Magdalena Dul-Komosińska, prezeska Fundacji Habitat for Humanity, oraz Maciej Kuziemski, prezes Fundacji PKO Banku Polskiego, przyjrzą się ekonomicznym warunkom niezależności osób i organizacji. Rozmowa dotyczyć będzie więc nie tylko pieniędzy, lecz także sprawczości i możliwości kształtowania własnej drogi rozwoju. 

Z samodzielnością wiąże się również równość szans. Czy gospodarka może w pełni wykorzystywać swój potencjał, jeśli część społeczeństwa napotyka bariery w dostępie do możliwości zawodowych i podejmowaniu decyzji ekonomicznych? O znaczeniu inkluzywności dla stabilności gospodarki porozmawiają Henryka Bochniarz, prezydentka-założycielka Konfederacji Lewiatan, Bożena Graczyk, wiceprezeska ING Banku Śląskiego, oraz Ewa Sowińska, członkini Rady Nadzorczej Orlenu. 

Samodzielność nie oznacza przy tym działania w pojedynkę. Rozwiązywanie wielu problemów społecznych wymaga współpracy instytucji publicznych, przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych. Dlatego uczestniczki i uczestnicy kongresu przyjrzą się także temu, jak wzmacniać lokalne wspólnoty i tworzyć warunki do współdziałania, które nie ogranicza autonomii poszczególnych organizacji. 

Technologia miała dawać wolność. Czy nie zaczyna jej ograniczać? 

Internet miał ułatwiać dostęp do wiedzy, sprzyjać swobodnej wymianie opinii i otwierać nowe możliwości. Dziś coraz częściej pojawiają się pytania o cenę tej wygody. Jaką kontrolę nad naszymi wyborami mają globalne platformy? Kto decyduje o tym, jakie informacje do nas docierają? I czy państwa są w stanie skutecznie chronić interes publiczny w cyfrowej gospodarce? 

Tym problemom poświęcona będzie ścieżka „Marka-Kultura: AI i demokracja”. Linn Høgåsen z Norweskiej Rady Konsumentów przyjrzy się temu, dlaczego usługi cyfrowe stają się coraz mniej przyjazne dla użytkowniczek i użytkowników. Katarzyna Szymielewicz z Fundacji Panoptykon, Jerzy Hausner, przewodniczący Rady Programowej OEES, oraz Jan Oleszczuk-Zygmuntowski z Polskiej Sieci Ekonomii podejmą temat polityki technologicznej, która nie powinna sprowadzać się wyłącznie do regulowania działalności największych firm. 

Jednym z przejawów wpływu technologii na życie społeczne jest sposób, w jaki systemy algorytmiczne mogą odtwarzać istniejące stereotypy i nierówności. Czy rozwiązania, które z założenia mają ułatwiać podejmowanie decyzji, mogą w praktyce prowadzić do dyskryminacji kobiet? Kto odpowiada za konsekwencje działania algorytmów i jak zapobiegać utrwalaniu uprzedzeń w cyfrowym świecie? 

Te pytania staną się punktem wyjścia do sesji „Algorytmy, które nienawidzą kobiet”, moderowanej przez Aleksandrę Karasińską, dziennikarkę i dyrektorkę Ringier Axel Springer Foundation. W dyskusji wezmą udział Martyna Jaszczołt, dziennikarka TVN24, Marek Rabij, dziennikarz i publicysta, oraz Sylwia Spurek, prezeska European Fem Institute. 

Problem jest szerszy niż sam rozwój sztucznej inteligencji. Chodzi o to, kto wyznacza reguły cyfrowego świata i co dzieje się z debatą publiczną, gdy coraz większa część przestrzeni komunikacji zależy od decyzji prywatnych przedsiębiorstw. 

Cena wolności i bezpieczeństwo Europy 

O relacjach między gospodarką, demokracją i bezpieczeństwem nie sposób dziś rozmawiać bez uwzględnienia sytuacji międzynarodowej. Jaką cenę płacą społeczeństwa za utratę wolności? Co bezpieczeństwo europejskiej demokracji oznacza dla przyszłości gospodarczej kontynentu? 

Te kwestie podejmą Swiatłana Cichanouska, liderka białoruskiej opozycji demokratycznej, oraz Mark Leonard, dyrektor Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych, podczas sesji „Cena wolności. Biznes, demokracja i bezpieczeństwo Europy”. Rozmowę poprowadzi Jarosław Kuisz, redaktor naczelny „Kultury Liberalnej” i członek Rady Programowej OEES. 

Młodzi zabiorą głos o państwie, pracy i przyszłości 

Czy Europa jest dziś najlepszym miejscem do życia? Co skłania młode osoby do wyjazdu z Polski, a co mogłoby zachęcić je do powrotu? Czy współczesny rynek pracy daje możliwość połączenia stabilności finansowej z poczuciem sensu? 

Te pytania pojawią się na Scenie Młodych, przygotowanej jako przestrzeń do rozmowy o doświadczeniach i oczekiwaniach nowego pokolenia. Program obejmie dyskusje o polaryzacji społecznej, sytuacji młodych na rynku pracy, rozwoju regionalnym i wpływie technologii na postawy oraz decyzje polityczne. 

Scenę otworzy Julia Kurowska, prezeska Fundacji Zryw i członkini Rady Programowej OEES. Wśród uczestniczek debat znajdzie się również Dominika Lasota, założycielka i członkini Inicjatywy Wschód. Głos zabiorą osoby zaangażowane w działalność organizacji młodzieżowych, administracji publicznej i inicjatyw społecznych. 

Podczas kongresu odbędzie się także premiera raportu Fundacji Zryw i Fundacji Stocznia „Młodzi dla państwa, państwo dla młodych”, analizującego sytuację młodych osób w centralnej administracji publicznej. 

Od wielkiej gospodarki do codziennych wyborów 

Gospodarka nie kończy się na finansach publicznych, inwestycjach i strategiach największych przedsiębiorstw. Jej konsekwencje odczuwamy również w tym, jak żyjemy, konsumujemy, pracujemy i korzystamy z kultury. Dlatego Open Eyes Economy Summit zaprasza do rozmowy także osoby, których na co dzień nie kojarzymy z kongresami ekonomicznymi. 

Wśród tegorocznych gości znaleźli się Robert Makłowicz, Janina Bąk i Jacek Cygan. Makłowicz spotka się z Michałem Obiegałą, prezesem bp w Polsce, podczas rozmowy „Junk food ≠ fast food?”. Jacek Cygan podejmie temat miejsca twórcy w świecie sztucznej inteligencji w wystąpieniu „A my tak łatwopalni. Twórca wobec AI”, a Janina Bąk spróbuje odpowiedzieć na pytanie, dlaczego najpierw uczymy się uśmiechać, a dopiero potem chodzić. 

Jacek Stawiski, redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego”, porozmawia natomiast z kardynałem Grzegorzem Rysiem, metropolitą krakowskim, o roli Kościoła we współczesnym świecie. 

Nie zabraknie również tematów miejskich. Jak projektować miasta na kryzysy, których jeszcze nie potrafimy przewidzieć? Co mogą zrobić samorządy, by zwiększyć odporność lokalnych społeczności? To pytania o praktyczne konsekwencje zmian gospodarczych, społecznych i środowiskowych, które ostatecznie wpływają na codzienne życie mieszkańców i mieszkanek. 

Tak różnorodny program pozwala zestawić ze sobą perspektywy, które w codziennej debacie rzadko się spotykają. Daje też możliwość bezpośredniej rozmowy z osobami odpowiedzialnymi za decyzje gospodarcze, rozwój instytucji i działalność społeczną. 

– Najciekawsze rozmowy często zaczynają się wtedy, gdy spotykają się osoby, które na co dzień funkcjonują w zupełnie różnych środowiskach. Na OEES przedstawiciele biznesu mogą skonfrontować swoje spojrzenie z perspektywą naukowców, samorządowców, organizacji społecznych czy ludzi kultury. Zależy nam, żeby uczestnicy nie tylko wysłuchali debat, ale też mogli porozmawiać z osobami, które mają realny wpływ na to, jak zmienia się nasza gospodarka i społeczeństwo. To wartość bezpośredniego udziału w kongresie, której nie zastąpi samo śledzenie wystąpień online – mówi Kinga Taćkiewicz, Dyrektor Generalna Open Eyes Economy Summit. 

11. Open Eyes Economy Summit odbędzie się 17–18 listopada 2026 roku w Centrum Kongresowym ICE Kraków oraz online. Szczegółowy program, informacje o biletach i rejestracji dostępne są na stronie kongres.oees.pl.

Organizatorem wydarzenia jest Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej. Miastem Gospodarzem jest Miasto Kraków. Głównymi Partnerami Merytorycznymi są Politechnika Krakowska, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie oraz Konfederacja Lewiatan. Partnerami Strategicznymi są ING Bank Śląski, Orlen oraz PZU. Sponsorem Strategicznym jest PGE Polska Grupa Energetyczna.