Polskie finanse publiczne na ostatnim miejscu wśród badanych państw. Premiera V edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski

Polska utrzymuje wzrost gospodarczy, ale jej wiarygodność ekonomiczna wciąż pozostaje pod presją. W najnowszej, piątej edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski nasz kraj zajął ostatnie miejsce wśród dziesięciu analizowanych państw w obszarze finansów publicznych, uzyskując wynik –1,13. Ostatnią pozycję, ex aequo z Rumunią, odnotował również w kategorii klimatu i środowiska. Jednocześnie Polska okazała się liderem pod względem jakości usług publicznych, przede wszystkim dzięki wysokim wynikom w obszarze bezpieczeństwa. Raport, którego premiera odbyła się 17 listopada podczas XI Open Eyes Economy Summit w Krakowie, jest już dostępny bezpłatnie na stronie www.hub.oees.pl.

Wzrost gospodarczy to nie wszystko. Co pokazuje najnowszy Indeks?

Polska przez ostatnie dekady konsekwentnie zmniejszała dystans do bardziej rozwiniętych gospodarek Europy. Jednak wzrost PKB, choć pozostaje istotnym wskaźnikiem kondycji gospodarki, nie daje pełnego obrazu jej długoterminowych perspektyw. Równie ważne są stabilność finansów publicznych, jakość instytucji, przewidywalność regulacji, bezpieczeństwo zatrudnienia czy zdolność państwa do reagowania na przyszłe wyzwania.

Właśnie te zależności analizuje Indeks Wiarygodności Ekonomicznej Polski (IWEP), którego piątą edycję zaprezentowano 17 listopada podczas Open Eyes Economy Summit 2026.

Tegoroczne badanie objęło 10 państw, osiem obszarów funkcjonowania państwa i gospodarki, 34 wymiary oceny oraz 93 wskaźniki. Po raz pierwszy do dotychczasowej grupy porównawczej – Polski, Czech, Hiszpanii, Litwy, Rumunii, Słowacji, Węgier i Włoch – dołączyły Finlandia i Szwecja. Rozszerzenie analizy o gospodarki nordyckie pozwoliło spojrzeć na wiarygodność ekonomiczną również przez pryzmat państw charakteryzujących się odmiennymi modelami instytucjonalnymi i politykami publicznymi.

Szczególną uwagę w tegorocznej edycji poświęcono także Węgrom, analizując wpływ zmian politycznych i instytucjonalnych na sytuację gospodarczą tego kraju.

Polska na końcu zestawienia finansów publicznych

Jednym z najbardziej niepokojących wniosków tegorocznego raportu jest ocena wiarygodności polskich finansów publicznych. Polska zajęła w tej kategorii ostatnie miejsce wśród dziesięciu badanych państw, osiągając wynik –1,13.

Problemy dotyczą nie tylko wysokości deficytu i tempa przyrostu zadłużenia, ale również sposobu zarządzania finansami państwa, przejrzystości systemu budżetowego i skuteczności mechanizmów kontroli wydatków publicznych.

– Budżet państwa jest na ogromnym minusie, nie tylko finansowo. Wysokiemu deficytowi i szybko rosnącemu długowi Polski towarzyszą słabe reguły zarządzania wspólnymi pieniędzmi – wskazuje dr Sławomir Dudek, przewodniczący Rady Fiskalnej i ekspert Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Ekspert zwraca uwagę, że polski system finansów publicznych opiera się na dwóch definicjach długu, z których krajowa nie obejmuje wszystkich zobowiązań państwa. Problemem pozostają także rozluźnione reguły budżetowe, brak wiążącego planowania wieloletniego oraz rosnąca rola funduszy funkcjonujących poza ustawą budżetową.

– Polska zajmuje w obszarze finansów publicznych ostatnie miejsce wśród dziesięciu badanych krajów! Dlatego naprawa finansów publicznych musi objąć całą architekturę finansów państwa. Nie wystarczy poprawić liczb w tabelach, pozostawiając system, który pozwala problemy odtwarzać – podkreśla Dudek.

Podczas pierwszego dnia Kongresu ekspert ostrzegał również przed rosnącymi kosztami obsługi zadłużenia. Według przedstawionych przez niego prognoz polski dług publiczny może wzrosnąć do 80–81 proc. PKB do końca dekady. Zaznaczał przy tym, że obecna koniunktura gospodarcza daje jeszcze przestrzeń do stopniowego porządkowania finansów, jednak odkładanie reform może zwiększyć ich przyszłe koszty.

Jakość usług publicznych: mocna strona Polski, ale nie bez wyzwań

Wyniki Indeksu nie są jednak jednoznacznie negatywne. Polska zajęła pierwsze miejsce wśród analizowanych państw w kategorii jakości usług publicznych, przede wszystkim dzięki wysokiej ocenie w obszarze bezpieczeństwa.

Jednocześnie autorzy raportu zwracają uwagę, że jakość funkcjonowania państwa nie może być oceniana wyłącznie na podstawie wybranych, dobrze rozwiniętych usług. Istotne znaczenie ma również sprawność instytucji, od których zależy codzienne funkcjonowanie obywateli i przedsiębiorstw.

Jednym z takich obszarów pozostaje wymiar sprawiedliwości.

– Nawet gdyby każdy wyrok w sądzie był doskonale sprawiedliwy, to przy obecnej długości postępowań trudno oczekiwać, aby wymiar sprawiedliwości cieszył się zaufaniem. Co gorsza, czas rozpoznawania spraw się wydłuża – w sądach okręgowych wynosi on już przeciętnie ponad rok – zauważa dr hab. Bartłomiej Biga, prof. Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

Jak podkreśla, na rzeczywisty czas rozwiązania sporu składają się często postępowania w dwóch instancjach oraz etap egzekucyjny. Przewlekłość postępowań i niepewność dotycząca statusu części sędziów osłabiają zaufanie do instytucji, a tym samym wiarygodność państwa.

Węgry ostrzeżeniem przed długofalowymi skutkami osłabienia instytucji

Rozszerzona analiza sytuacji Węgier stanowi jeden z istotnych elementów piątej edycji raportu. Kraj ten uzyskał najniższy wynik syntetycznego wskaźnika wiarygodności ekonomicznej w analizowanej grupie państw – na poziomie –0,62.

Autorzy zwracają uwagę na konsekwencje stopniowego osłabiania jakości usług publicznych i ich wpływ na długoterminowy potencjał gospodarczy.

– Węgry są przykładem tego, że państwo może być sprawne w wybranych obszarach, a jednocześnie stopniowo tracić zdolność do zapewniania wysokiej jakości usług publicznych jako całości – wskazuje dr Jakub Głowacki z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

Jak wyjaśnia, problemy w edukacji, ochronie zdrowia czy odporności cyfrowej przekładają się nie tylko na jakość życia obywateli, ale również na kondycję gospodarki. Ograniczają jakość kapitału ludzkiego, zwiększają koszty działalności przedsiębiorstw i osłabiają zdolność państwa do reagowania na kryzysy.

Wnioski płynące z analizy Węgier pokazują, że skutki zaniedbań instytucjonalnych mogą ujawniać się stopniowo, ale ich konsekwencje bywają długotrwałe.

Czy Polska potrzebuje nowego modelu rozwoju?

Piąta edycja Indeksu stawia również pytanie o przyszłe źródła wzrostu gospodarczego Polski.

Przez ponad trzy dekady rozwój krajowej gospodarki wspierały zagraniczne inwestycje, transfer technologii oraz korzystna struktura demograficzna. Dziś znaczenie tych czynników stopniowo się zmienia. Starzenie się społeczeństwa ogranicza możliwości zwiększania zatrudnienia, a rosnąca konkurencja technologiczna wymaga budowania własnych kompetencji innowacyjnych.

Zdaniem prof. Jerzego Hausnera, przewodniczącego Rady Programowej OEES, koordynatora projektu i redaktora merytorycznego raportu IWEP, najważniejszym wyzwaniem nie jest dziś samo utrzymywanie bieżącego wzrostu, lecz stworzenie warunków do jego trwałości.

– Nie możemy zakładać, że nadal będziemy rozwijać się dzięki rosnącej liczbie pracowników i korzystaniu z technologii tworzonych gdzie indziej. Potrzebujemy wyższej wydajności pracy, własnych innowacji i inwestycji wytwórczych o wysokiej wartości dodanej – podkreśla prof. Hausner.

Ekspert zwraca również uwagę na bezpośrednią zależność między jakością instytucji a decyzjami inwestycyjnymi przedsiębiorstw.

– Jeśli państwo nie zapewnia przewidywalności prawa, stabilności finansów publicznych i spójnej polityki rozwojowej, samo ogranicza możliwości rozwojowe gospodarki. Dlatego wiarygodność ekonomiczna nie jest abstrakcyjną kategorią. Ma bezpośrednie znaczenie dla decyzji inwestycyjnych i przyszłej konkurencyjności Polski – dodaje.

Biznes, banki i nowe technologie. O wiarygodności ekonomicznej podczas OEES 2026

Premiera raportu odbyła się 17 listopada w Centrum Kongresowym ICE Kraków, podczas pierwszego dnia XI Open Eyes Economy Summit.

Wydarzeniu towarzyszyły dyskusje dotyczące najważniejszych wyzwań gospodarczych i instytucjonalnych Polski.

Podczas debaty „Apetyt na wiarygodność. Czego polski biznes oczekuje od państwa?” rozmawiano o warunkach niezbędnych do podejmowania długoterminowych decyzji inwestycyjnych, stabilności regulacji i potrzebie ograniczania barier administracyjnych.

Kolejne rozmowy poświęcono gospodarczym konsekwencjom wyzwań środowiskowych – „Czy stać nas na ekologiczną niewiarygodność?” – oraz możliwościom wykorzystania sztucznej inteligencji do usprawniania administracji publicznej podczas spotkania „Koniec «nie da się» – AI w sektorze publicznym w Polsce”.

Istotnym elementem programu była również dyskusja „Co może zagrozić bankom w Polsce?”, dotycząca stabilności sektora bankowego i jego zdolności do finansowania rozwoju gospodarczego.

Włodzimierz Kiciński, wiceprezes Związku Banków Polskich, wskazywał, że banki dysponują kapitałem umożliwiającym sfinansowanie około 560 mld zł dodatkowej akcji kredytowej. Wyzwaniem pozostają jednak bariery regulacyjne, ryzyka prawne i niedostateczna liczba projektów inwestycyjnych.

Dyskusje pokazały, że wiarygodność ekonomiczna państwa nie jest wyłącznie zagadnieniem teoretycznym. Przekłada się na koszty finansowania, skłonność przedsiębiorstw do inwestowania, stabilność sektora finansowego i możliwości realizacji strategicznych przedsięwzięć gospodarczych.

Indeks Wiarygodności Ekonomicznej Polski 2026 już dostępny

Pełny raport V edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski jest dostępny bezpłatnie na stronie www.hub.oees.pl.

Publikacja zawiera szczegółowe wyniki dla dziesięciu analizowanych państw, porównania w ośmiu obszarach funkcjonowania państwa i gospodarki oraz rekomendacje ekspertów dotyczące wzmacniania wiarygodności ekonomicznej Polski.

Za przygotowanie Indeksu odpowiada interdyscyplinarny zespół ekspertów pod kierunkiem prof. Jerzego Hausnera, przewodniczącego Rady Programowej OEES, koordynatora projektu i redaktora merytorycznego raportu. Wśród autorów znajdują się również m.in. prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak, dr Sławomir Dudek, prof. Bartłomiej Biga, prof. Andrzej Rzońca, prof. Andrzej Sławiński oraz prof. Jacek Męcina.

Partnerami merytorycznymi V edycji są Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Konfederacja Lewiatan, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Instytut Finansów Publicznych oraz Związek Banków Polskich.

Przygotowanie raportu było możliwe dzięki wsparciu ING Banku Śląskiego, Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Fundacji Stocznia, Fundacji Batorego, Multico, Instytutu Reform oraz Jakubas Investment.

Pobierz Indeks Wiarygodności Ekonomicznej Polski 2026 i poznaj szczegółowe wyniki oraz rekomendacje dla polskiej gospodarki.

POBIERZ RAPORT IWEP 2026